Dawniej fabryka gumy do żucia, dziś elastyczny budynek biurowy: projekt NEXT architects pokazuje, jak można trwale zmienić przeznaczenie istniejącej substancji budowlanej.

BLACKPRINT: Panie Schenk, jak zrodził się pomysł, by dawną halę magazynową fabryki gumy w Amsterdamie przekształcić w nowoczesny budynek biurowy?

Marijn Schenk: Muszę się trochę cofnąć w czasie: teren KBF został zbudowany w latach 50. XX wieku jako zakład produkcyjny dla marki "Maple Leaf". Guma do żucia uchodziła wtedy za symbol wolności — mieszkańcy Holandii poznali ją za sprawą kanadyjskich wyzwolicieli. W okresie od lat 50. do 80. kompleks był rozbudowywany etapami. Około roku 2000 obiekt stał pusty, ponieważ produkcję przeniesiono na obrzeża miasta. Kilka lat później został kupiony przez firmę inwestycyjną Lingotto z zamiarem stworzenia miejsca dla firm kreatywnych. To było w 2007 roku, a my z NEXT architects byliśmy jednym z pierwszych najemców na miejscu. Wtedy wyglądało to zupełnie inaczej: okolica miała przemysłowy charakter, wszędzie stały stare furgonetki i wycofane z eksploatacji samochody. Wieczorami okolica wydawała się dość opustoszała — były zaledwie kilka klubów i miejsce na rave.

BLACKPRINT: Obraz miejsca znacząco się od tego czasu zmienił...

Marijn Schenk: Tak, rzeczywiście! W 2019 roku teren został sprzedany obecnym właścicielom, Tristan Capital Partners i Timeless Investments. Wspólnie wpadliśmy wtedy na pomysł dalszego rozwoju obszaru, zwiększenia gęstości i stworzenia mieszanej dzielnicy do pracy i mieszkania.

BLACKPRINT: W pierwszym kroku stara hala została zaadaptowana i rozbudowana. Jak architektonicznie i funkcjonalnie włączyliście istniejący budynek w nowe bryły? Jaką rolę odgrywa centralne drewniane atrium ze schodami?

Marijn Schenk: Na początku zbadaliśmy, jak istniejąca struktura dawnej fabryki gumy może zostać wykorzystana do zagęszczenia zabudowy i gdzie tkwią potencjały do dalszego rozwoju. W efekcie zaproponowaliśmy inwestorowi, by nad jednokondygnacyjnym skrzydłem z dachem typu shed dawnej hali nadbudować dwa nowe skrzydła o czterech i sześciu kondygnacjach. Pomiędzy skrzydłami umieściliśmy centralne drewniane schody. Takie rozwiązanie pozwoliło zewnętrznie wyprowadzić cały pion komunikacyjny, co dało dużą elastyczność w sposobie użytkowania przestrzeni. Na podstawie tego studium zostaliśmy następnie zleconymi do opracowania pierwszego etapu realizacyjnego.

Z lotu ptaka wyraźnie widać położenie dawnej fabryki gumy do żucia w dzielnicy.

BLACKPRINT: Skąd pomysł, by formę dachu typu shed historycznej hali przemysłowej przenieść wertykalnie na nowe elewacje?

Marijn Schenk: Zależało nam, by nie zrealizować kolejnego zwykłego budynku biurowego, lecz stworzyć coś, co w warstwie projektowej odnosi się do przemysłowej przeszłości, a jednocześnie jest architektonicznie samodzielne. Szukaliśmy więc sposobu, by charakterystyczną strukturę shed dachu istniejącego budynku użyć jako motywu na elewacjach nowych brył. Nie chcieliśmy jedynie powielać formy dachu; zamiast tego pionowo obróciliśmy charakterystyczne kąty o 90 stopni, tak że powstały kanciaste, cofające się i wysuwające zewnętrzne przestrzenie przed kondygnacjami biurowymi. To nadaje budynkowi rzeźbiarskią jakość i jednocześnie przywołuje przemysłową historię miejsca.

Projektując fasadę, architekci wykorzystali charakterystyczną konstrukcję dachu szczytowego istniejącego budynku i obrócili ją o 90 stopni w pionie.

BLACKPRINT: Efektem jest wyróżniający się budynek o indywidualnym charakterze. Jaką rolę odegrał dobór materiałów?

Marijn Schenk: Aby podkreślić industrialny charakter, świadomie użyliśmy materiałów takich jak drewno, stal i szkło. Obszerne przeszklenia zapewniają jasne, otwarte kondygnacje z szerokimi panoramicznymi widokami. W kontraście stoi w dużej mierze zamknięte, drewniane jądro klatki schodowej, dodatkowo obłożone półprzezroczystymi elementami z poliwęglanu. Przepuszczają one światło dzienne do wnętrza budynku, nie zapewniając jednak widoków. Tym bardziej zaskakujące jest wejście na otwarte kondygnacje biurowe.

Kolaż materiałów z drewna, stali, szkła i półprzezroczystych elementów z poliwęglanu.

BLACKPRINT: Patrząc wstecz: jakie było największe wyzwanie konstrukcyjne przy adaptacji amsterdamskiej fabryki gumy?

Marijn Schenk: By zintegrować istniejącą halę magazynową z naszą nową zabudową, konieczne było rozebranie kompleksu aż do elewacji. Tylko w ten sposób mogliśmy wykonać nowe, nośne fundamenty spełniające wymagania powiększonego budynku. Tam, gdzie nie dodano dodatkowych kondygnacji, pierwotny dach mógł pozostać w całości. Pozostałe dachy zostały tymczasowo rozebrane i mogły być ponownie zamontowane dopiero później.

BLACKPRINT: Centralnym elementem projektu są również różne dachy zielone. Jaką rolę pełnią te powierzchnie w kontekście zrównoważonego rozwoju?

Marijn Schenk: Narastające nagrzewanie się naszych miast to rzeczywistość, z którą musimy się zmierzyć. W naszej pracy poszukujemy więc celowo strategii, które przeciwdziałają temu zjawisku. Dachy zielone mogą odegrać w tym istotną rolę. Przy transformacji dawnej fabryki gumy zastosowaliśmy szczególnie bogatą gatunkowo warstwę roślinności z różnymi gatunkami sedum oraz zintegrowaliśmy warstwę retencyjną, która magazynuje deszczówkę i opóźnia jej odprowadzenie. W rezultacie poprawia się mikroklimat na miejscu, a jednocześnie odciąża się kanał ściekowy. Koncepcję uzupełnia instalacja systemu fotowoltaicznego do zrównoważonej produkcji energii.

Przeszklenia na całej wysokości pięter biurowych zapewniają rozległy widok na miasto.

BLACKPRINT: Równocześnie zazieleniacie też elewacje...

Marijn Schenk: Tak, zależało nam, by przeciwstawić istniejącej stalowo‑szklanej architekturze miękki, żywy element. Dlatego wokół budynku zintegrowaliśmy pionowo biegnące drabinki z lin stalowych, po których rośliny mogą się wspinać. Szczególnie na silnie nasłonecznionej elewacji południowej ogród wertykalny działa jako zielona strefa buforowa, zapewniając dodatkowe zacienienie i chłodzenie. Również we wnętrzu zieleń staje się żywą łącznością ze światem zewnętrznym. Kolejnym elementem na rzecz większej zrównoważoności jest przeprojektowane patio. Tam, gdzie wcześniej parkowały samochody, powstał mały park miejski — praktycznie tuż przed naszym biurem. W ładną pogodę wystarczy otworzyć drzwi i mamy przerwę obiadową na zielono.

Zazielenienie fasad podkreśla zrównoważony charakter budynku.

BLACKPRINT: Piękny przykład współdziałania funkcjonalnego projektowania, adaptacji klimatu i jakości przebywania. Wracając jeszcze do dachów zielonych: dlaczego przy realizacji powierzchni zdecydowaliście się na membranę EPDM RESITRIX® SK W Full Bond firmy CARLISLE®?

Marijn Schenk: Membrana RESITRIX® zapewnia niezawodną ochronę przed wilgocią i penetracją korzeni, a ponadto jest ekologicznie bezpieczna, ponieważ nie zawiera plastyfikatorów. Krótko mówiąc, oferowała dokładnie to, czego szukaliśmy dla tego "zielono‑niebieskiego" dachu z roślinnością i warstwą retencyjną. Dodatkowo membrany te cechują się bardzo długą żywotnością, sięgającą ponad 70 lat. To było dla nas bardzo istotne, ponieważ wymiana membrany wiązałaby się z koniecznością całkowitego usunięcia dachu zielonego

BLACKPRINT: W projektach takich jak kwartier Woensel‑West w Eindhoven czy kampus Uilenstede w Amstelveen wcześniej również intensywnie zajmowaliście się transformacją istniejących struktur. Co łączy te różne projekty i co rozumiecie przez udaną rewitalizację lub przekształcenie?

Marijn Schenk: Dla nas transformacja jest udana, jeśli uda się ponownie wykorzystać niektóre z istniejących jakości i jeśli uda się nadać danemu obszarowi nowy charakter i nowe znaczenie. Dobrym przykładem jest kampus studencki Uilenstede z lat 70., który pierwotnie został zaprojektowany jako bardzo introwertyczny i gdzie brakowało miejsc spotkań. Jako kluczowe działania przeprowadziliśmy więc szereg przełomów i rozebraliśmy niektóre budynki, by umożliwić znacznie większą otwartość i relacje widokowe. Dodatkowo dodaliśmy przeszklony pawilon jako miejsce spotkań. W ten sposób mogliśmy w dużej mierze zachować istniejącą strukturę i przy stosunkowo małej ingerencji radykalnie zmienić funkcję i atmosferę miejsca.

W ramach transformacji dzielnicy Woensel-West architekci zdołali stworzyć kolorową, zagęszczoną zabudowę dzielnicy z lat 30. XX wieku.

W ramach przebudowy kampusu studenckiego Uilenstede w Amstelveen architekci dodali centralnie położony szklany pawilon jako miejsce spotkań.

BLACKPRINT: W NEXT pracuje łącznie około 55 osób w dwóch lokalizacjach — Amsterdamie i Pekinie. Wspólnie realizujecie szerokie spektrum projektów — od budynków mieszkalnych poprzez obiekty edukacyjne i kulturalne po mosty. Co łączy te różnorodne projekty i jak opisalibyście podejście projektowe NEXT?

Marijn Schenk: W naszym biurze używamy claimu "NEXT Connects". Dla nas oznacza to, że szukamy powiązań — między ludźmi, ale także między miejscami oraz między przeszłością a przyszłością. Nawet w projektach infrastrukturalnych chodzi nam o budowanie mostów. Zamiast podążać za ustalonym stylem, realizujemy podejście oparte na kontekście: nasza architektura ma wejść w relację z otoczeniem. To podejście jest centralnym elementem naszej pracy.

BLACKPRINT: Nad jakimi projektami obecnie pracujecie?

Marijn Schenk: Obecnie realizujemy między innymi szkołę podstawową Cartesius z przedszkolem i halą sportową w Utrechcie. Podstawą projektu są wysokie wymagania dzielnicy dotyczące zdrowego stylu życia i zdrowego środowiska mieszkalnego — sformułowane w ramach bazującej koncepcji "Blue‑Zone". W tym kontekście opracowaliśmy nowy budynek jako obiekt neutralny pod względem energetycznym, który jednocześnie spełnia miejskie oczekiwania dotyczące koncepcji gospodarki obiegu zamkniętego. Efektem jest spiralnie zorganizowany budynek z zagospodarowanym zielonym dziedzińcem, który płynnie wkomponowuje się w otoczenie. Dzięki celowemu włączeniu otaczającego krajobrazu aż po ogrody dachowe powstaje zespół, który podejmuje zielony charakter dzielnicy i rozwija go architektonicznie.

Wizualizacja szkoły podstawowej Cartesius z przedszkolem i halą sportową w Utrechcie.

BLACKPRINT: Z niecierpliwością oczekujemy na gotowy budynek i dziękujemy za rozmowę!

Rozmowę przeprowadził Robert Uhde.