Vroeger een kauwgomfabriek, nu een flexibel kantoorgebouw: het project van NEXT architects laat zien hoe bestaande gebouwen duurzaam kunnen worden hergebruikt.

BLACKPRINT: Meneer Schenk, hoe ontstond het idee om de voormalige loods van de kauwgomfabriek in Amsterdam om te vormen tot een modern kantoorgebouw?

Marijn Schenk: Ik moet even iets toelichten: het KBF-terrein werd in de jaren vijftig gebouwd als productielocatie voor het merk "Maple Leaf". Kauwgom gold destijds als symbool van vrijheid — de Nederlanders maakten er kennis mee via de Canadese bevrijders. Tussen de jaren vijftig en tachtig is de locatie in meerdere fasen uitgebreid. Rond het jaar 2000 stond het complex leeg omdat de productie naar de stadsrand was verplaatst. Enkele jaren later werd het gekocht door investmentmaatschappij Lingotto met het idee er een plek voor creatieve bedrijven van te maken. Dat was in 2007, en wij van NEXT architects waren destijds een van de eerste huurders ter plaatse. Toen zag het er nog heel anders uit: de omgeving was industrieel, overal stonden oude bestelwagens en afgedankte auto’s. ’s Avonds voelde het gebied nogal verlaten — er waren slechts een paar clubs en een rave-locatie.

BLACKPRINT: Intussen is het beeld behoorlijk veranderd...

Marijn Schenk: Ja, inderdaad! In 2019 werd de locatie verkocht aan de huidige eigenaren Tristan Capital Partners en Timeless Investments. Samen bedachten we toen om het gebied verder te ontwikkelen, te verdichten en een gemengd kwartier voor werken en wonen te creëren.

BLACKPRINT: In een eerste stap is de oude loods van de fabriek herbestemd en uitgebreid. Hoe hebben jullie het bestaande gebouw architectonisch en functioneel in de nieuwe bouwvolumes geïntegreerd? En welke rol speelt de centrale houten trapkern?

Marijn Schenk: In een eerste fase hebben we onderzocht hoe de bestaande structuur van de voormalige kauwgomfabriek gebruikt kon worden voor verdichting en waar er potentieel was voor verdere ontwikkeling. Als gevolg daarvan stelden we de opdrachtgever voor om twee nieuwe vleugels van respectievelijk vier en zes verdiepingen bovenop de enkellaagse sheddakvleugel van de voormalige loods te plaatsen. Tussen de twee vleugels plaatsten we een centraal trappenhuis van hout. Deze opzet maakte het mogelijk om de volledige verticale ontsluiting naar buiten te verplaatsen en daarmee een hoge flexibiliteit in gebruiksindeling te creëren. Op basis van deze studie werden we vervolgens opdracht gegeven om de eerste uitvoeringsfase uit te werken.

Vanuit vogelperspectief wordt de ligging van de voormalige kauwgommfabriek in de wijk duidelijk.

BLACKPRINT: En hoe ontstond het idee om de sheddakvorm van de oorspronkelijke industriële hal verticaal in de nieuwe gevels op te nemen?

Marijn Schenk: Het was voor ons belangrijk om niet zomaar een willekeurig nieuw kantoorgebouw te bouwen, maar iets te maken dat in ontwerp verwijst naar het industriële verleden en toch architectonisch eigenzinnig is. Daarom zochten we naar een manier om de karakteristieke sheddakstructuur van het bestaande gebouw als motief voor de gevels van de nieuwe volumes te gebruiken. We wilden de dakvorm niet simpelweg herhalen; in plaats daarvan draaiden we de karakteristieke hoeken elk 90 graden verticaal, zodat er hoekige, terug- en voorschrijdende buitenruimtes voor de kantoorverdiepingen ontstonden. Dat geeft het gebouw een sculpturale kwaliteit die ook verwijst naar de industriële geschiedenis van de plek.

Bij het ontwerp van de gevel hebben de architecten de karakteristieke zadeldakstructuur van het bestaande gebouw overgenomen en deze telkens 90 graden verticaal gedraaid.

BLACKPRINT: Het resultaat is een opvallend gebouw met een eigen karakter. Welke rol speelde de materiaalkeuze daarbij?

Marijn Schenk: Om het industriële karakter te benadrukken, hebben we bewust materialen als hout, staal en glas toegepast. De royale glaspartijen zorgen voor lichtdoorstroomde, open verdiepingen met brede panoramische uitzichten. In contrast daarmee staat de grotendeels gesloten, van hout geconstrueerde trapkern, die bovendien is bekleed met translucente polycarbonaat-elementen. Deze laten daglicht het gebouw binnendringen, maar bieden geen uitzicht. Des te verrassender is het wanneer je vervolgens de open kantoorverdiepingen betreedt!

Materiaalcollage van hout, staal, glas en doorschijnende polycarbonaatelementen.

BLACKPRINT: Terugkijkend: wat was de grootste constructieve uitdaging bij de herbestemming van de Amsterdamse kauwgomfabriek?

Marijn Schenk: Om de bestaande loods in onze nieuwbouw te integreren, was het noodzakelijk het complex tot aan de gevels te strippen. Alleen zo konden we een nieuwe, dragende fundering aanbrengen die voldoet aan de eisen van het vergrote gebouw. Waar geen extra verdiepingen werden toegevoegd, kon het oorspronkelijke dak volledig behouden blijven. De overige daken werden tijdelijk verwijderd en konden pas later weer worden teruggeplaatst.

BLACKPRINT: Een centraal onderdeel van jullie ontwerp zijn ook de verschillende groendaken. Welke rol spelen die oppervlakken in termen van duurzaamheid?

Marijn Schenk: De toenemende opwarming van onze steden is een realiteit waarmee we ons moeten bezig houden. In ons werk zoeken we daarom gericht naar strategieën die deze ontwikkeling tegengaan. Groendaken kunnen daarbij een belangrijke rol vervullen. Bij de transformatie van de voormalige kauwgomfabriek hebben we een bijzonder soortenrijke vegetatielaag met verschillende sedumsoorten aangelegd en daarnaast een retentielaag geïntegreerd die regenwater opslaat en vertraagd afvoert. Als resultaat verbetert het microklimaat ter plaatse en verminderen we tegelijkertijd de belasting van het rioolstelsel. Het concept wordt compleet gemaakt met de installatie van een fotovoltaïsch systeem voor duurzame energieopwekking.

De kamerhoge beglazing van de kantoorverdiepingen biedt een weids uitzicht over de stad.

BLACKPRINT: Tegelijkertijd hebben jullie ook de gevels vergroend...

Marijn Schenk: Ja, we wilden een zachte, levende component tegenover de bestaande staal- en glasarchitectuur plaatsen. Daarom hebben we rond het gebouw verticaal verlopende draadkabel-rankhulpen geïntegreerd, waaraan planten omhoog kunnen klimmen. Vooral aan de sterk door de zon belichte zuidgevel fungeert deze verticale tuin als een groene bufferzone, die extra schaduw en verkoeling biedt. Ook in het interieur wordt het groen een levende verbinding met de buitenwereld. Een ander element om meer duurzaamheid te realiseren is de heringerichte binnenplaats. Waar vroeger auto’s stonden, hebben we een klein stadspark aangelegd — handigerwijs direct voor ons kantoor. Bij mooi weer hoeven we dus alleen de deuren te openen en kunnen we onze lunchpauze in het groen doorbrengen.

De begroeiing van de gevels onderstreept het duurzame karakter van het gebouw.

BLACKPRINT: Een mooi voorbeeld van hoe functioneel ontwerp, klimaataanpassing en verblijfskwaliteit samen kunnen werken. Maar nog even terug naar de groendaken: waarom kozen jullie bij de uitvoering van de oppervlakken voor de EPDM-afdichtingsbaan RESITRIX® SK W Full Bond van CARLISLE®?

Marijn Schenk: De RESITRIX® baan biedt betrouwbare bescherming tegen vocht en worteldoorgroei, en bovendien is zij ecologisch onschadelijk omdat ze geen weekmakers bevat. Kortom, ze bood precies waar we naar op zoek waren voor dit "groen-blauwe" dak met begroeiing en retentielaag. Daarnaast hebben de banen een zeer lange levensduur van meer dan 70 jaar. Dat was voor ons erg belangrijk, omdat bij vervanging van de banen het groendak volledig verwijderd zou moeten worden.

BLACKPRINT: Met projecten zoals het Woensel-West kwartier in Eindhoven of de campus Uilenstede in Amstelveen hebben jullie eerder intensief met transformaties van bestaande structuren gewerkt. Wat hebben de verschillende projecten gemeen en wat versta je onder een geslaagde renovatie of herinrichting?

Marijn Schenk: Voor ons is een transformatie succesvol als het lukt om enkele van de aanwezige kwaliteiten te hergebruiken en als het ons lukt het betreffende gebied een nieuw karakter en een nieuwe betekenis te geven. Een goed voorbeeld daarvan is de Uilenstede studentencampus uit de jaren zeventig, die destijds volkomen introvert was gepland en waar nauwelijks ontmoetingsplekken waren. Als belangrijkste maatregelen hebben we daarom een aantal doorbraken gemaakt en enkele gebouwen gesloopt om zo veel meer openheid en zichtrelaties mogelijk te maken. Aanvullend hebben we een glazen paviljoen toegevoegd als ontmoetingsplek. Op deze manier konden we de bestaande structuur grotendeels behouden en met een relatief kleine ingreep tegelijkertijd de functie en sfeer van de plaats radicaal veranderen.

Bij de transformatie van de wijk Woensel-West zijn de architecten erin geslaagd om een wijk uit de jaren 1930 op kleurrijke wijze te verdichten.

Bij de transformatie van de studentencampus Uilenstede in Amstelveen hebben de architecten een centraal gelegen glazen paviljoen toegevoegd als ontmoetingsplaats.

BLACKPRINT: Bij NEXT werken in totaal ongeveer 55 medewerkers op de twee locaties Amsterdam en Peking. Samen realiseren jullie een breed scala aan projecten — van woongebouwen via onderwijs- en cultuurgebouwen tot bruggen. Wat hebben deze uiteenlopende projecten gemeen en hoe zou je de architectuurbenadering van NEXT typeren?

Marijn Schenk: In ons bureau gebruiken we de slogan "NEXT Connects". Voor ons betekent dat dat we op zoek gaan naar verbindingen — tussen mensen, maar ook tussen plekken en tussen verleden en toekomst. Want zelfs bij onze infrastructuurprojecten gaat het erom bruggen te slaan. In plaats van een vaste stijl te volgen, hanteren we dus een contextgestuurde aanpak: onze architectuur moet in relatie treden tot de omgeving. Deze houding is een centraal onderdeel van ons werk.

BLACKPRINT: En aan welke projecten werken jullie momenteel?

Marijn Schenk: Momenteel realiseren we onder andere de Cartesius-basisschool met kinderopvang en sporthal in Utrecht. De grondslag van het ontwerp zijn de hoge eisen van het kwartier aan een gezonde levensstijl en een gezonde woonomgeving — geformuleerd binnen het onderliggende "Blue-Zone"-concept. Tegen deze achtergrond hebben we het nieuwbouwproject ontwikkeld als een energieneutraal gebouw dat tevens voldoet aan de stedelijke eis van circulair bouwen. Het resultaat is een spiraalvormig georganiseerd gebouw met een begroeide binnenplaats, dat zich vloeiend in de omgeving invoegt. Door de gerichte inbedding van het omliggende landschap tot aan de daktuinen ontstaat een ensemble dat het groene karakter van het kwartier oppakt en architectonisch voortzet.

Visualisatie van de Cartesius-basisschool met kinderdagverblijf en sporthal in Utrecht.

BLACKPRINT: We kijken uit naar het voltooide gebouw en bedanken u voor het gesprek!

Het interview werd afgenomen door Robert Uhde.