BLACKPRINT: Meneer Altzweig, met het houten hoogbouwproject Roots in Hamburg heeft u een project gerealiseerd dat wordt gezien als een mijlpaal in de moderne houtbouw. Hoe is het project tot stand gekomen en welk idee lag eraan ten grondslag?

Kasimir Altzweig: Daarvoor moet ik eerst even wat achtergrond schetsen. Enige jaren eerder waren we voor dezelfde opdrachtgever al actief bij een andere prijsvraag op een nabijgelegen perceel. Destijds speelde het thema hout-hybride nog helemaal geen rol — dat stond net in de kinderschoenen. De drijvende kracht daarvoor kwam vooral uit de jongere generatie binnen het bureau, die moedig in die richting heeft gedacht. Daarop hebben we de stap gezet om voor de locatie een vrij radicale hout-hybride constructie op grote schaal voor te stellen. Dat heeft helaas niet geleid tot winst in de prijsvraag, maar ons voorstel leidde in de jury tot een intensieve discussie tussen politieke vertegenwoordigers en alle betrokkenen. En uiteindelijk resulteerde dat erin dat de stad Hamburg en de opdrachtgever een ander perceel vonden dat via een innovatieprocedure kon worden vergeven.

BLACKPRINT: In het masterplan was voor de locatie al een hoogbouwgebouw voorzien…

Kasimir Altzweig: Ja, precies. En toen rees de vraag: durven jullie het aan om samen met de architecten die jullie in de prijsvraag hebben overtuigd een hoogbouwgebouw in hout-hybridebouw te realiseren? En de opdrachtgever had uiteindelijk de moed daartoe! De geschiedenis laat zien hoe belangrijk het is om je idealistische drive te volgen — ook als je het risico loopt dat het misgaat. Want wie zich oprecht inzet voor iets zinvols, krijgt er vaak bij een tweede poging de kans toe.

BLACKPRINT: Het resultaat is een echte game changer. Tot dan toe was in Duitsland acht verdiepingen het maximale. Hoe hebben jullie dat voor elkaar gekregen?

Kasimir Altzweig: Je moet echt zeggen: dat was een moedige stap van de opdrachtgever. Een eenvoudig ‘nee’ van een ambtenaar had het project onmiddellijk kunnen torpederen. Beslissend was dan ook dat alle betrokkenen het project van begin af aan welwillend zijn tegemoet getreden. En daarbij gaat het er niet om voorschriften te omzeilen. Veiligheidsdoelstellingen zijn immers begrijpelijk en niet onderhandelbaar — we willen allemaal veilig wonen. Maar als iedereen bereid is om alternatieve wegen te onderzoeken om hetzelfde doel te bereiken, is een houten hoogbouwgebouw van deze omvang mogelijk.

BLACKPRINT: Tegelijk moet worden meegewogen dat Roots geen onderzoeksproject was, maar op de vrije markt moet functioneren…

Kasimir Altzweig: Ja, het project moet economisch werken, met hoogwaardige koopwoningen en een derde openbaar gefinancierde sociale huurwoningen. Daarbij kwamen de moeilijke locatieomstandigheden van de HafenCity — getijdenwerking met eb en vloed, overstromingsrisico op maaiveldniveau en de complexe geluidsisolatie vanwege de nabijgelegen spoorlijn. Al deze factoren maakten de realisatie complex. Maar juist dat maakt het project vandaag bijzonder waardevol en richtinggevend.

BLACKPRINT: Wat waren de grootste uitdagingen op het gebied van geluid- en brandveiligheid?

Kasimir Altzweig: Oorspronkelijk was op deze locatie in het masterplan een hotel voorzien, waarvoor andere ventilatie- en geluidsnormen gelden. Voor permanent wonen gelden aanzienlijk hogere eisen. Het probleem daarbij: hout heeft bijzondere akoestische eigenschappen die bijvoorbeeld in de instrumentenbouw gewaardeerd worden. In ons geval moesten we de opbouw van vloeren en wanden zeer nauwkeurig afstemmen om juist de gewenste geluidsreductie te bereiken. Wat de brandveiligheid betreft, werd op sommige punten extra marge ingebouwd om hout überhaupt als dragend materiaal te kunnen toepassen. Het gebouw beschikt bijvoorbeeld over een sprinklerinstallatie, om absoluut zeker te zijn.

BLACKPRINT: In het interieur is de werking van de houtconstructie eerder ingetogen; aan de buitenzijde onderscheidt het gebouw zich juist duidelijk van zijn omgeving. Welke rol speelt daarbij de voorgeplaatste glasgevel bij het hoogbouwdeel?

Kasimir Altzweig: De tweede huid maakte van begin af aan deel uit van het concept en was vrijwel onvermijdelijk: zij beschermt het hout tegen verwering en UV-straling, creëert beschutte buitenruimten en zorgt voor geluidsisolatie. Hamburg en het noorden in het algemeen zijn winderig; vanaf de vierde verdieping zouden balkons anders nauwelijks bruikbaar zijn. Het glas is te openen, maakt een bruikbare wintertuin mogelijk, biedt een extra laag brandveiligheid en vertraagt de kleurverandering van het hout. Voor de bewoners levert de gevel een duidelijke meerwaarde: zij creëert een omlopende zone waar je een tafel kunt neerzetten of simpelweg van het uitzicht kunt genieten.

BLACKPRINT: Het project Roots combineert vrije sectorwoningen met 30 procent sociale woningbouw. Hoe belangrijk vindt u het dat duurzaamheid in de stedelijke ontwikkeling ook sociaal inclusief wordt ingevuld?

Kasimir Altzweig: Bij Roots lag de strategie in de combinatie van de hoogbouwtoren met lagere bouwvolumes. Daardoor kunnen de koopwoningen in de toren de gesubsidieerde woningen in de lagere bouwdelen mede financieren. Zo wordt betaalbaar wonen mogelijk, zonder concessies te doen aan kwaliteit of duurzaamheid. Tegelijkertijd hebben we ook alternatieve woonmodellen ontwikkeld, zoals betaalbare jongerenhuisvesting voor stagiairs en starters. Daarbij werken we al in een zeer vroeg stadium nauw samen met industriële partners en houtbouwspecialisten, nog voordat de eerste concrete ontwerpen ontstaan. In bredere zin zijn we vooral geïnteresseerd in de vraag waar de cruciale hefbomen liggen om betaalbaar wonen daadwerkelijk mogelijk te maken, zonder concessies te doen aan bouwcultuur, architectonische kwaliteit of duurzaamheid.

BLACKPRINT: Welke lessen trekt u voor toekomstige projecten uit dit project?

Kasimir Altzweig: De ervaringen bij Roots helpen ons enorm, met name in het omgaan met regelgeving die voortdurend verandert — doorgaans ten goede. Daarbij toetsen we kritisch of hout ook werkelijk zinvol is. Bij hoogbouwprojecten maken we tegenwoordig vaak onderscheid: het hoogbouwdeel kan een andere constructie krijgen, terwijl lagere bouwdelen consequent in hout worden uitgevoerd. Soms kan echter ook een CO₂-geoptimaliseerde massieve bouw de betere keuze zijn, bijvoorbeeld wanneer die op lange termijn meer flexibiliteit en aanpasbaarheid biedt.

BLACKPRINT: Als hout-hybridebouw wordt ook het kantoorgebouw ‘Gascade’ in Kassel uitgevoerd. Waar ligt daar de bijzondere uitdaging?

De juiste dakopbouw vinden?

Onze STABU bestekconfigurator helpt u stap voor stap bij het samenstellen van de juiste dakopbouw voor platte daken en gebouwafdichting.

De modules van de zonnegevel van het Gascade-hoofdkantoor zijn als schubben gerangschikt, die zich naar de zon draaien.

Kasimir Altzweig: Het project is ontstaan uit een prijsvraag voor een exploitant van gasleidingen, en dat in een politiek gevoelige fase. Het bedrijf was destijds voor 49 procent in Russische handen; tegenwoordig is het staatsbedrijf en een interessante partner op het gebied van waterstofinfrastructuur. Cruciaal was de vertaling van de bedrijfsinhoud naar een architectonisch statement. We hebben het thema energie geïnterpreteerd via een ‘energiegevel’ en een vrijwel volledig beklede zonnegevel gecreëerd, waarvan de modules als schubben zijn gerangschikt en zich naar de zon draaien. Na de oplevering zal de plastische werking van de gevel duidelijk zichtbaar zijn.

BLACKPRINT: Hoe wordt het gebouw constructief uitgevoerd?

Kasimir Altzweig: Het gebouw is ontworpen als een hybride constructie. De houten kolommen, liggers en vloeren worden daarbij aangevuld met een minimale betonlaag, die de brandveiligheid tussen de verdiepingen waarborgt. Dankzij de seriële bouwmethode met gestandaardiseerde, geprefabriceerde bouwelementen konden planning, productie en uitvoering optimaal op elkaar worden afgestemd. Dit zorgt voor een efficiënte realisatie en een hoge mate van voorspelbaarheid in het bouwproces. De ritmische opbouw van de houten draagstructuur beperkt het gebruik van beton tot een minimum, verlaagt de CO₂-voetafdruk aanzienlijk en maakt het mogelijk om gestandaardiseerde bouwprincipes te combineren met individueel indeelbare ruimtes. Bijzonder belangrijk zijn daarbij het atrium en de open trapstructuur in het hart van het gebouw, die ruimte bieden voor ontmoeting en interactie. Het project laat zien hoe efficiënte, CO₂-geoptimaliseerde en locatiegebonden aantrekkelijke hout-hybridebouw kan functioneren, zonder te vervallen in een uniforme prefabarchitectuur.

BLACKPRINT: Waar komt de drang vandaan om zich intensiever met het thema duurzaamheid bezig te houden? En welke instrumenten gebruikt u om CO₂-aspecten al vroeg in het ontwerp te integreren?

Kasimir Altzweig: De drang om intensief met duurzaamheid bezig te zijn, komt sterk vanuit het bureau zelf — met name vanuit de jongere generatie. Al jaren beschikken we over een eigen duurzaamheidsgroep, geleid door onze associate-partner Uta Meins, die interne bijeenkomsten organiseert en het thema met grote inzet naar voren drijft. Een belangrijke rol speelt daarbij ook ons tool ECO², dat we samen met partners hebben ontwikkeld.

BLACKPRINT: Wat doet de tool?

Kasimir Altzweig: We werken al jarenlang met digitale 3D-modellen. De volgende stap was om verschillende disciplines en thema’s daarin met elkaar te verbinden. Met BIM kunnen we al vroeg in de ontwerpfase gegevens zo structureren dat ontwerpvarianten onderling vergelijkbaar worden op basis van hun CO₂-impact. Precies daarvoor hebben we onze tool ECO² ontwikkeld. Daarmee kunnen we al vanaf de eerste schetsen inzichtelijk maken welke gevolgen bepaalde ontwerpkeuzes hebben. Bij Roots hielp dat ons om materiaalgebruik en constructie al in een vroeg stadium te optimaliseren en de CO₂-balans aanzienlijk te verbeteren, zonder concessies te doen aan gebruikskwaliteit of architectonische kwaliteit. Ook bij Gascade heeft ECO² geholpen om de seriële hybride bouwmethode met een minimaal aandeel beton gericht te optimaliseren en tegelijkertijd de voordelen van het hout-hybridesysteem maximaal te benutten. Dat gold onder meer voor de dimensionering en het ritme van de houten dakliggers en de benodigde betonlagen.

BLACKPRINT: Naast Gascade bent u momenteel ook bezig met een kantoorgebouw aan het Behrensufer in Berlijn. Wat zijn uw plannen daar?

Bepalend voor het kantoorgebouw Behrensufer in Berlijn is de horizontale gelaagdheid door uitkragende vloerplaten.

Kasimir Altzweig: De nieuwbouw aan het Behrensufer maakt deel uit van een grootschalige gebiedstransformatie op het voormalige AEG-terrein, waar meer dan honderd jaar geleden al elektrische voertuigen werden geproduceerd. Het project sluit aan op een monumentaal voormalig productie- en kantoorgebouw en is ontworpen als een circulaire houtskeletconstructie met een verstijvende betonnen kern, een grootschalige glazen gevel en een groen vormgegeven balkonlandschap. De verdere ontwikkeling van het project staat momenteel nog open. Wat dit project voor ons bijzonder interessant maakte, was het partneringmodel: de vroege en intensieve samenwerking met de uitvoerende partij, in dit geval de Züblin Group en haar houtbouwspecialisten. De houtbouwer zat vanaf het eerste moment mee aan tafel. Samen hebben we onderzocht: waar liggen jouw sterke punten? Hoe ziet jouw productieketen eruit? En hoe kunnen we die optimaal verbinden met onze architectonische visie? In bredere zin werken wij graag nauw samen met industriële partners. Tegelijkertijd blijven we kritisch, zodat efficiëntie en standaardisatie nooit ten koste gaan van architectonische kwaliteit en bouwcultuur.

BLACKPRINT: Een ander vooraanstaand project van uw bureau is het hotel The Fontenay in Hamburg…

Kasimir Altzweig: Daar stonden we voor de opgave om de parkachtige verbreding van de Alsteroever op de voormalige locatie van het InterContinental architectonisch vorm te geven. Het gebouw is radiaal georganiseerd: de kamers zijn gebogen, alles is in beweging. Er zijn geen doodlopende gangen en via het atrium en de patio ontstaat een vloeiende route door het gebouw. Ecologische duurzaamheid stond bij dit project niet centraal. Doorslaggevend was eerder de socioculturele waarde: de architectuur creëert hoogwaardige en duurzame ruimtes die door gebruikers en bezoekers sterk worden gewaardeerd. Het project laat zien dat hoogwaardige architectuur op zichzelf al een bijdrage kan leveren aan duurzame stedelijke ontwikkeling, wanneer zij wordt gekenmerkt door duurzaamheid, gebruikskwaliteit en ontwerpkwaliteit.

Het hotel The Fontenay Hamburg onderscheidt zich door zijn organisch afgeronde gebouwvorm.

BLACKPRINT: Gezien de toenemende stedelijke verdichting en de klimaat- en grondstofuitdagingen: welke rol zouden architectuur en ruimtelijke ordening de komende tien tot vijftien jaar moeten spelen voor een werkelijke duurzame transformatie?

Kasimir Altzweig: Verantwoordelijkheid is vandaag belangrijker dan ooit — niet in de vorm van maximale eisen of een eenzijdige focus op CO₂-reductie tegen elke prijs, maar door te kijken naar waar de echte kansen voor innovatie liggen. Waar kunnen we intensiever samenwerken met de industrie? Welke gebouwstructuren maken betaalbaar bouwen mogelijk zonder ecologische ambities los te laten? Maatregelen die uitsluitend gericht zijn op kortetermijneffecten brengen ons niet verder. Architectuur moet opdrachtgevers en industrie beter begrijpen, processen optimaliseren, betaalbaar wonen mogelijk maken en tegelijkertijd ecologisch verantwoord blijven. Duurzaamheid omvat daarbij meer dan alleen CO₂. Ook socioculturele aspecten, gebruikskwaliteit en architectonische kwaliteit spelen een belangrijke rol. Een gebouw dat na enkele jaren alweer wordt gesloopt, is per definitie niet duurzaam. Goede architectuur levert op zichzelf al een bijdrage aan duurzaamheid. Dat betekent echter ook dat radicale ideeën niet altijd direct kunnen worden gerealiseerd. Uiteindelijk zijn het vaak de vele kleine stappen die samen het verschil maken en leiden tot een duurzamere gebouwde omgeving.

BLACKPRINT: Meneer Altzweig, hartelijk dank voor het gesprek!

 Het interview werd afgenomen door Robert Uhde.

CARLISLE® Coffee-Table-Book

Laat u inspireren door duurzame en gecertificeerde afdichtingsoplossingen voor architectuur die vandaag al aan morgen denkt. 

Lunch & Learn – Nieuwe impulsen voor platte daken

Nieuwe ideeën en know-how voor uw volgende projecten, direct bij u op kantoor, inclusief lunch voor uw team. 

Kwaliteit om aan te raken

Wilt u onze producten van dichtbij ervaren? Bestel een gratis handmonster om een nog beter beeld te krijgen van de kwaliteit en de uitstraling.